صنعت گوشیهای هوشمند ممکن است در آستانه یک تغییر مهم باشد؛ تغییری که دیگر فقط به خود گوشی مربوط نیست، بلکه به نحوه دسترسی کاربران به گوشی مربوط میشود. در حالی که پرچمداران هر روز گرانتر میشوند، شرکتهایی مثل اپل و سامسونگ روی مدلهایی مثل اجاره ماهانه، اشتراک، و برنامههای buyback تضمینی سرمایهگذاری میکنند تا ارتقای گوشی برای کاربران جذابتر و قابلپیشبینیتر شود.
اپل این هفته برنامه Apple Upgrade را در آمریکا و با همکاری Klarna راهاندازی کرده است؛ برنامهای که به کاربران اجازه میدهد آیفون، مک، آیپد یا اپل واچ را با پرداخت ماهانه اجاره کنند و بعداً آن را ارتقا دهند، پس بدهند یا در نهایت خریداری کنند. از آن طرف، سامسونگ هم مدتهاست برنامههایی مثل Galaxy Forever را در هند ارائه میدهد که با ترکیب تامین مالی و خرید تضمینی دوباره، ارتقای گوشیهای پرچمدار را سادهتر میکند.
چرا شرکتها به سمت اشتراک و اجاره رفتهاند؟
طبق این گزارش، دلیل اصلی این تغییر فقط افزایش فروش نیست؛ بلکه طولانیتر شدن چرخه تعویض گوشی است.
کاربران حالا گوشیهای خود را مدت بیشتری نگه میدارند، چون:
- قیمت دستگاهها بالاتر رفته
- هزینه قطعاتی مثل حافظه بیشتر شده
- بهبودهای سختافزاری هر سال آنقدر بزرگ نیستند
- گوشیهای قدیمیتر هنوز هم عملکرد قابل قبولی دارند
به همین دلیل، تولیدکنندگان با یک چالش جدی روبهرو شدهاند:
از یک طرف فروش گوشی جدید سختتر شده، و از طرف دیگر جریان ورود گوشیهای کارکرده به بازار refurbished هم کندتر شده است.
آمارهای مهم این روند
- Counterpoint Research پیشبینی کرده چرخه جایگزینی جهانی گوشی در سال 2026 به 4 سال برسد؛ در حالی که در 2025 این عدد 3.5 سال بوده است.
- در آمریکا، کاربران گوشیهای پریمیوم حالا بهطور میانگین دستگاه خود را 42 ماه نگه میدارند؛ در حالی که این عدد در سالهای قبل 38 تا 40 ماه بوده است.
Apple Upgrade دقیقاً چه میکند؟
برنامه جدید اپل با نام Apple Upgrade، کاربران را به سمت یک مدل lease-based میبرد؛ یعنی بهجای خرید کامل دستگاه، ماهانه هزینه میپردازند و در پایان دوره میتوانند:
- گوشی را ارتقا دهند
- دستگاه را پس بدهند
- یا در نهایت آن را بخرند
مزیت این مدل برای اپل
تیم کوک در تماس مالی اخیر اپل گفته این برنامه برای مشتریانی طراحی شده که دوست دارند بهصورت منظم ارتقا دهند و میخواهند به جدیدترین محصولات اپل راحتتر دسترسی داشته باشند.
او همچنین اشاره کرده که ارزش بالای فروش مجدد محصولات اپل این مدل را برای چنین برنامههایی مناسب میکند.
سامسونگ و برنامههای buyback تضمینی
سامسونگ هم سالهاست در برخی بازارها از مدلهای مشابه استفاده میکند.
برنامه Galaxy Forever در هند با ترکیب:
- پرداخت اقساطی
- و buyback تضمینی
به کاربران کمک میکند تا در چرخهای مشخص، راحتتر به مدلهای جدیدتر مهاجرت کنند.
این مدل برای کاربرانی که هر یک یا دو سال یکبار گوشی عوض میکنند، میتواند بسیار منطقی باشد.
آیا اشتراک گوشی از خرید مستقیم بهصرفهتر است؟
آیا پرداخت ماهانه، واقعاً از خرید نقدی بهتر است؟
پاسخ کوتاه:
- برای همه نه
- برای بعضی کاربران بله
چه زمانی اجاره یا اشتراک منطقی است؟
به گفته Matt Schulz از LendingTree، این مدل بیشتر برای کسانی مناسب است که:
- زیاد گوشی عوض میکنند
- هر 1 تا 2 سال یکبار ارتقا میدهند
- نمیخواهند مبلغ زیادی را یکجا پرداخت کنند
اما اگر کسی قصد دارد گوشی را 3، 4 یا 5 سال نگه دارد، معمولاً خرید مستقیم انتخاب بهتری است.
نظر تحلیلگران
Max Weinbach از Creative Strategies گفته این برنامهها عملاً فقط وقتی جواب میدهند که بازار دستدوم و refurbished وجود داشته باشد.
او تاکید کرده که leasing و buyback تضمینی کمک میکنند دستگاهها وارد بازار کارکرده شوند و همین موضوع زنجیره اقتصادی این مدل را زنده نگه میدارد.
چرا این مدل برای شرکتها مهم است؟
از دید سازندگان، این برنامهها فقط برای ارزانتر نشان دادن گوشی نیستند.
هدف اصلی این است که:
- مشتری در اکوسیستم همان برند بماند
- چرخه ارتقا قابل پیشبینی شود
- درآمد ماهانه و تکرارشونده ایجاد شود
- حاشیه سود در برابر فشار قیمت حفظ شود
به گفته Navkendar Singh از IDC، انگیزه اصلی این روند فقط کوتاهتر کردن چرخه ارتقا نیست؛ بلکه حفظ margin و retention در شرایط فشار قیمتی است.
نقش اپراتورها و بازار آمریکا
مدل پرداخت ماهانه برای گوشی چیز جدیدی نیست.
در آمریکا، اپراتورهای موبایل سالهاست با طرحهای اقساطی و trade-in این کار را انجام دادهاند.
Nabila Popal از IDC گفته:
- وامهای بدون بهره 36 ماهه
- و trade-inهای تهاجمی تا سقف 1100 دلار
باعث شدهاند آمریکا یکی از بازارهایی باشد که بالاترین میانگین قیمت فروش گوشی را دارد.
همین سازوکارها به اپل و سامسونگ کمک کردهاند تا در بازار آمریکا مجموعاً بیش از 80٪ سهم داشته باشند.
فرصت برای استارتاپها
این روند فقط به غولهای بازار محدود نیست.
استارتاپها هم از این تغییر مدل استفاده میکنند.
نمونهها:
- BytePe در هند
- Raylo در بریتانیا
- Grover در آلمان
BytePe میگوید بیش از 80٪ مشتریانش اشتراک را بهجای خرید نقدی یا EMI سنتی ترجیح میدهند.
به گفته بنیانگذار این شرکت، مشتریان اصلی معمولاً جوانان شاغل هستند که میخواهند بدون پرداخت کامل قیمت گوشی، به مدلهای پریمیوم دسترسی داشته باشند.
آیا منتظر گوشی اشتراکی در ایران باشیم؟
مثل همیشه ورود ایده ها و فناوری های جدید در ایران همگام با تغییرات ایران نیست. با توجه به وضعیت نابسامان این روزهای بازار موبایل در ایران بعید است اپراتورها یا شرکت های واسط به دنبال پیاده سازی چنین ایده ای در کشور باشند. ولی میتوان امید داشت با فراگیر شدن این سیستم در جهان بازار موبایل داخلی هم به ناچار به این سمت برود.
